THÔNG TIN Y HỌC

Bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia - Phân tích gen gây bệnh




Bệnh lý thiếu máu tán huyết di truyền (Thalassemia)

1. Thalassemia là gì?

-Đây là bệnh lý thiếu máu tán huyết di truyền hay thiếu máu tán huyết bẩm sinh. Biểu hiện chính của bệnh là thiếu máu do giảm hoặc mất một hay nhiều chuỗi globin trong huyết sắc tố của hồng cầu dẫn đến hồng cầu bệnh nhân không bền, bị phá huỷ sớm làm bệnh nhân bị thiếu máu và ứ sắt.
-Do chức năng của hồng cầu là chịu trách nhiệm vận chuyển Oxy đến các cơ và các cơ quan trong cơ thể, nên việc thiếu hụt hồng cầu dẫn đến cơ thể bị thiếu lượng Oxy cần thiết, người bệnh sẽ gặp các triệu chứng: hay mệt mỏi, cơ thể yếu, thở nông, da vàng, nước tiểu sẫm màu, xương biến dạng, chậm phát triển thể chất, lách to...

  Có 2 loại Thalassemia chính:

  • α(alpha) Thalassemia: Thiếu chuỗi α (anpha)

  • β (beta) Thalassemia: Thiếu chuỗi β (beta)

  • Ở (alpha) và β (beta) có các mức độ (Thể lâm sàng):
    -Thể nhẹ (ẩn)
    -Thể trung gian
    -Thể nặng
    -Thể rất nặng

Ngoài ra còn phát sinh bệnh Hemoglobin khi số lượng chuỗi Globin bình thường nhưng lại gặp bất thường trên chuỗi.
Ví dụ: HbS α2β2 (6glu => val ), HbC (6glu => lys), HbE (26glu => lys)

2. Dịch tễ bệnh:

Thiếu máu tán huyết Thalassemia là một trong các bất thường di truyền phổ biến nhất trên thế giới. Trung bình có khoảng 7% người mang gen gây bệnh bẩm sinh.
Bệnh phân bố trên toàn cầu với tỉ lệ cao ở vùng Địa Trung Hải, Trung Đông, châu Á - Thái Bình Dương trong đó Việt Nam đang nằm trong vùng dịch tễ và cũng là nước có tỷ lệ mắc bệnh, mang gen gây bệnh cao:
-Tỷ lệ mang gen bệnh ở người Kinh vào khoảng 2 - 4%.
-Các dân tộc thiểu số sống ở miền núi, tỷ lệ này rất cao: khoảng 22% đối với dân tộc Mường, và trên 40% ở dân tộc Êđê , Tày,Thái, Stiêng...
 

vung-dich-te-benh-thalassemia

3. SINH LÝ BỆNH THALASSEMIA:

Cấu tạo của chuỗi Polypeptide của Globin

chuoi-polypeptide-hemoglobin

Chuỗi α kết hợp các chuỗi giống β theo lực hút tĩnh điện (chuỗi α có điện (+), chuỗi β,δ,γ có điện (-), điện tích β mạnh hơn δ,γ)

-Bệnh β Thalassemia: chuỗi β giảm => α tăng kết nối δ,γ => HbA giảm, HbF tăng, HbA2 tăng

-Bệnh α Thalassemia: chuỗi α giảm => α giảm kết nối δ,γ => HbA giảm, HbF giảm, HbA2 giảm.

3.1 ALPHA THALASSEMIA:

-Bệnh α Thalassemia xuất hiện khi 2 gen HBA1HBA 2 bị mất (vị trí 2 Gen này nằm tại đoạn cuối cánh ngắn (p.arm) của nhiễm sắc thể số 16). Hai Gen này có chức năng sản xuất ra Protein alpha-globin là thành phần của Hemoglobin.
-Ở mỗi người sẽ có 2 bản sao Gen HBA1 và 2 bản sao Gen HBA2 được di truyền từ bố và mẹ. Việc mất một hoặc nhiều Gen sẽ dẫn đến các loại bệnh α Thalassemia khác nhau.
-Thể rất nặng: Hội chứng HB Bart
thường gặp nhất, xảy ra khi đột biến làm xóa tất cả 4 bản sao của HBA1HBA 2. (Điện di Hb: Đỉnh HbBart (γ4)).
Thai thiếu máu sớm trong thai kỳ, phù thai, gan lách lớn. Sảy thai, chết non hoặc chết ngay sau khi sinh.
-Thể nặng: Hội chứng HBHxảy ra khi đột biến làm xóa 3 trên 4 bản sao của các Gen này. (Điện di: Đỉnh HbH (β4 do giảm alpha)).
Hemoglobin H, thiếu máu từ trung bình đến nặng, lách to, biến dạng xương.
-Thể trung gian: Thalassemia Trait xảy ra khi đột biến làm xóa 2 trên 4 bản sao của các Gen này. (Điện di: Bình thường)
Thiếu máu, hồng cầu nhỏ nhược sắc, nhẹ, MCV giảm. Không đáp ứng với bổ sung sắt.
-Thể nhẹ: Silent Carrier xảy ra khi đột biến làm xóa 1 trên 4 bản sao của các Gen này. (Điện di: Bình thường)
Là kiểu hình Silent Carrier (thiếu máu rất nhẹ), phát hiện bằng Xét nghiệm gen.

vi-tri-gen-HBA1-HBA2-Thalassemia
Vị trí xóa đoạn Gen HBA1 và HBA2 trên NST 16.


DI TRUYỀN PHÂN TỬ ALPHA THALASSEMIA

Trường hợp kết hôn giữa BỐ (Thể trung gian -Thalassemia Trait): mất 2 gen và MẸ (Thể nhẹ - Silent Carrier): mất 1 gen.
Và trường hợp kết hôn giữa BỐ (Thể trung gian -Thalassemia Trait): mất 2 gen và MẸ (Thể trung gian -Thalassemia Trait): mất 2 gen.


3.2 BETA THALASSEMIA:

-Bệnh Beta (β) Thalassemia xuất hiện khi xảy ra đột biến gen HBB trên Nhiễm sắc thể số 11 (Gen này nằm ở đoạn gần cuối trên cánh ngắn (p arm)).
-(β) Thalassemia có 3 trường hợp:

  • Gen β: có thể tổng hợp chuỗi β-globin bình thường.

  • Gen β+: giảm tổng hợp số lượng chuỗi β-globin.

  • Gen β0 (zero): không tổng hợp được chuỗi β-globin.

-Dẫn đến 3 thể bệnh:
-Thể nặng: Kiểu gen: (β0/β0); (β0/β+); (β+/β+) Thiếu máu nặng hay thiếu máu Cooley, phải truyền máu. Tăng trưởng kém. 
(Điện di: HbA giảm; HbA2> 3,5%; HbF tăng; HbE)
-Thể trung gian: Kiểu gen: (β+/β+) Thiếu máu nhẹ, đôi khi phải truyền máu. 
(Điện di: HbA giảm; HbA2> 3,5%; HbF tăng; HbE)
-Thể nhẹ: Kiểu gen: (β+/β); (β0/β) Không có triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ, MCV, MCH giảm.
(Điện di: HbA b.thường; HbA2> 3,5%; HbF b.thường; HbE)

vi-tri-gen-HBB-tren-nst-11-benh-thalassemia
Vị trí đột biến đoạn Gen HBB trên NST 11.


DI TRUYỀN PHÂN TỬ BETA THALASSEMIA

β thalassemia: thường gặp 2 trường hợp là Người lành kết hôn với người mang gen bệnh và Kết hôn giữa hai người mang gen bệnh.
 
ket-hon-giua-bo-me-mang-gen-thalassemiaket-hon-giua-bo-me-mang-gen-beta-thalassemia

4. CHẨN ĐOÁN ĐỘT BIẾN GEN GÂY BỆNH THALASSEMIA

4.1 CHẨN ĐOÁN ĐỘT BIẾN ALPHA THALASSEMIA:

Kỹ thuật MLPA (Multiplex Ligation-dependent Probe Amplification): là Kỹ thuật khuếch đại các đoạn đầu dò phụ thuộc vào phản ứng nối.
-MLPA là một kỹ thuật bán định lượng được sử dụng để xác định số lượng bản copy tương đối của 60 trình tự DNA (chiều dài xấp xỉ mỗi trình tự là 60 bp) trong cùng một phản ứng PCR. 

ky-thuat-MLPA-trong-chan-doan-gen-gay-benh-thalassemia

Kỹ thuật GAP-PCR
ky-thuat-gap-pcr-trong-chan-doan-gen-gay-benh-thalassemia


4.2 CHẨN ĐOÁN ĐỘT BIẾN BETA THALASSEMIA:

Phương pháp giải trình tự Gen Sanger hiện nay có thể thực hiện giải với các đoạn DNA tương đối dài khoảng 900 -1200 cặp base trên mỗi lần giải. Kỹ thuật này đang nắm giữ vai trò quan trọng trong việc chuẩn đoán các bệnh di truyền, sàng lọc tiền hôn nhân, nghiên cứu các tác nhân nhiễm mới,…
phuong-phap-giai-trinh-tu-gen

Phương pháp Mutiplex ARMS-PCR và ARMS-PCR là kỹ thuật được sử dụng để sàng lọc các đột biến trên gen. Phản ứng này dùng các mồi đặc hiệu có trình tự đầu 3’ bổ sung với alen (allele) đột biến và một mồi chung ngược chiều với với mồi đặc hiệu alen.
phuong-phap-Mutiplex-ARMS-PCR-va-ARMS-PCR
 

Phương pháp giải trình tự gen thế hệ mới - Next Generation Sequencing (NGS):

thermo-fisher-he-thong-giai-trinh-tu-gen-the-he-moi
Là hệ thống giải trình tự thế hệ mới dựa trên chất bán dẫn cho phép giải trình tự mục tiêu một cách nhanh chóng.
 
  • Khả năng giải trình tự nhanh chóng trong vòng 24h

  • Phù hợp với nhiều ứng dụng, đạt từ 2-130 triệu lần đọc trong mỗi lượt chạy máy.

  • Hóa chất được đóng gói sẵn giúp giảm các thao tác thủ công gây sai số.

  • Yêu cầu lượng DNA đầu vào thấp

5. VÌ SAO CẦN SÀNG LỌC VÀ CHẨN ĐOÁN TRƯỚC SINH​ BỆNH THALASSEMIA:

Đây là căn bệnh di truyền rất phổ biến, lại kéo dài suốt đời, người bệnh phải duy trì quá trình điều trị lâu dài, hao tổn vật chất và tinh thần, gây gánh nặng cho gia đình và xã hội. Nhưng nếu được chẩn đoán từ sớm, điều trị đúng sẽ kéo dài tuổi thọ, giảm các biến chứng xấu gây ra từ việc thiếu hụt hồng cầu, ứ sắt trong cơ thể và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Vì vậy, việc tầm soát, sàng lọc và chẩn đoán trước sinh bệnh tan máu Thalassemia rất quan trọng.

5.1 SÀNG LỌC BỆNH THALASSEMIA:

sang-loc-benh-thalassemia

5.2 CHẨN ĐOÁN BỆNH THALASSEMIA:

chan-doan-truoc-sinh-benh-thalassemia


--------------------------------

Nguồn:
Alpha Thalassemia (Thư viện y khoa quốc gia Hoa Kỳ)
Beta thalassemia (Thư viện y khoa quốc gia Hoa Kỳ)​
BV Truyền máu huyết học


Tin liên quan

Chúng tôi trên Facebook

Tin mới

THÔNG BÁO LỊCH NGHỈ TẾT DƯƠNG LỊCH NĂM 2022

Trung tâm xét nghiệm Y khoa Life xin trân trọng thông báo đến Quý Khách hàng và Quý Đối tác lịch nghỉ Tết Dương lịch 2022:

LIFE LAB CHÚC MỪNG NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM

Y khoa vừa là Khoa học vừa là nghệ thuật, những Y - bác sĩ trong ngành đều là những nghệ sĩ thực thụ. Nhân ngày nhà giáo 20-11, Life xin kính chúc đội ngũ sư phạm - Y khoa đạt thêm nhiều thành tựu, đào ...

THÔNG BÁO LỊCH NGHỈ LỄ QUỐC KHÁNH 2-9-2021

Trung tâm Life xin thông báo lịch nghỉ lễ quốc khánh 2-9

ƯU ĐÃI CHƯƠNG TRÌNH TẦM SOÁT SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG

Sức khỏe là vốn quý của con người, nhưng chúng ta lại cho rằng mình còn trẻ, sức khỏe còn dồi dào thì chưa cần phải lo lắng. Tầm soát sức khỏe định kỳ và kịp thời điều chỉnh lối sống sẽ giúp ta theo dõi ...

SỐ CA ĐỘT QUỴ LIÊN TỤC TĂNG, ĐỐI TƯỢNG NÀO DỄ BỊ ĐỘT QUỴ 'GHÉ THĂM'

Số ca bệnh đột quỵ tăng gấp 11 lần trong vòng 15 năm qua, theo số liệu ghi nhận tại Trung tâm đột quỵ Bệnh viện Nhân dân 115.

TIN LỜI QUẢNG CÁO "NHÀ TÔI BA ĐỜI", NHIỀU NGƯỜI SUY GAN, THẬN

Trung bình một tháng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trung ương tiếp nhận khoảng 20 ca bệnh nhập viện vì tự ý sử dụng các loại thuốc nam không rõ nguồn gốc, được quảng cáo tràn lan trên mạng xã hội.